receptclinic · Biblioteka

Dieta przy Hashimoto - co wynika z badań, a co pozostaje mitem

Redakcja receptclinic - recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · 4 min czytania

Postępowanie dietetyczne przy zapaleniu tarczycy typu Hashimoto bywa przedstawiane jako alternatywa dla leczenia. Nią nie jest. Ma natomiast realne, choć ściśle określone zastosowanie. Poniżej przedstawiamy, gdzie przebiega granica między działaniem uzasadnionym a niepotrzebnym.

Czego dieta w tej chorobie nie zmienia

Rozpoczniemy od ustalenia granic, ponieważ to one najczęściej są przekraczane. Żaden sposób odżywiania nie zatrzymuje procesu autoimmunologicznego, nie odbudowuje zniszczonej tkanki gruczołu i nie zastępuje leczenia substytucyjnego, jeżeli lekarz uzna je za wskazane.

Odstawienie leczenia na rzecz diety jest postępowaniem niebezpiecznym, szczególnie u kobiet w ciąży, u pacjentów z chorobami serca oraz u osób starszych. Preparaty stosowane w tej terapii wydawane są w Polsce z przepisu lekarza właśnie dlatego, że wymagają nadzoru.

To ustalenie nie unieważnia znaczenia diety. Wskazuje jedynie, że jej rolą jest wsparcie stanu odżywienia, wyrównanie niedoborów oraz zapewnienie prawidłowego wchłaniania leku, a nie leczenie przyczynowe.

Selen: gdzie kończą się dane, a zaczyna nadinterpretacja

Selen jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego metabolizmu hormonów tarczycy. W badaniach obserwowano, że jego suplementacja u części pacjentów obniża miano przeciwciał przeciwtarczycowych. Nie wykazano natomiast, aby przekładało się to w sposób pewny na przebieg kliniczny, czyli na zachowanie czynności gruczołu w czasie.

Konsekwencja praktyczna jest następująca: samo obniżenie miana przeciwciał nie stanowi celu leczenia i nie służy do oceny jego skuteczności. Suplementacja bez wskazań, w nadmiarze, wiąże się natomiast z ryzykiem działań niepożądanych, ponieważ margines bezpieczeństwa dla tego pierwiastka jest wąski.

Z tego powodu decyzję o suplementacji oraz jej zakres pozostawiamy lekarzowi, po ocenie sposobu odżywiania i ewentualnym oznaczeniu stężenia. W tym materiale nie podajemy dawek żadnego preparatu.

Jod: dlaczego więcej nie oznacza lepiej

Jod jest substratem do produkcji hormonów tarczycy, jednak w chorobie autoimmunologicznej jego nadmierna podaż może nasilać proces zapalny. Dotyczy to przede wszystkim suplementów o wysokiej zawartości jodu oraz preparatów z alg morskich, sprzedawanych jako produkty wspierające pracę tarczycy.

Standardowa podaż z diety, obejmująca jodowaną sól kuchenną i ryby, nie wymaga ograniczania u większości pacjentów. Problemem jest suplementacja podejmowana samodzielnie, zwykle w przekonaniu, że skoro chodzi o tarczycę, jod musi być korzystny.

Prosimy o poinformowanie lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach, także tych opisanych jako naturalne. Zawartość jodu w suplementach ziołowych bywa nieoczywista i nie zawsze podana czytelnie na opakowaniu.

Gluten i produkty mleczne: kiedy eliminacja ma uzasadnienie

Celiakia występuje częściej u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi tarczycy niż w populacji ogólnej. Jeżeli zatem obecne są dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, niedokrwistość z niedoboru żelaza oporna na leczenie albo niedobory mimo prawidłowej diety, ocena w kierunku celiakii jest uzasadniona.

Kluczowe zastrzeżenie: diagnostykę w kierunku celiakii wykonuje się przed wprowadzeniem diety bezglutenowej. Wcześniejsza eliminacja glutenu zafałszowuje wyniki badań i uniemożliwia rozstrzygnięcie, co w praktyce zamyka drogę do prawidłowego rozpoznania na wiele miesięcy.

U pacjentów bez celiakii i bez nietolerancji rutynowa eliminacja glutenu oraz nabiału nie ma potwierdzonego uzasadnienia. Zawęża natomiast dietę i zwiększa ryzyko niedoborów, w tym wapnia i witamin z grupy B.

Soja, warzywa kapustne i błonnik a wchłanianie leku

Produkty sojowe oraz preparaty z izoflawonami mogą zmniejszać wchłanianie lewotyroksyny. Nie oznacza to konieczności ich eliminacji, lecz zachowanie stałego odstępu czasowego i poinformowanie lekarza o regularnym spożywaniu takich produktów.

Warzywa kapustne zawierają związki wpływające na wychwyt jodu, jednak w ilościach spotykanych w typowej diecie, po obróbce termicznej, nie mają one istotnego znaczenia klinicznego u pacjentów bez niedoboru jodu. Nie ma podstaw, aby zalecać ich wykluczenie.

Znaczenie praktyczne ma natomiast błonnik przyjmowany w dużych ilościach oraz suplementy z żelazem, wapniem i magnezem, a także leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego. Wszystkie one wpływają na wchłanianie leku i wymagają rozdzielenia w czasie.

Witamina D, żelazo i witamina B12 w praktyce klinicznej

Niedobory tych składników występują u pacjentów z chorobami tarczycy częściej niż przeciętnie i dają objawy zbieżne z niedoczynnością: zmęczenie, osłabienie, gorszą koncentrację. Ich ocena bywa więc kluczowa u pacjentów, u których dolegliwości utrzymują się mimo prawidłowych wyników czynności tarczycy.

Suplementacja powinna być poprzedzona oznaczeniem stężenia, a nie wprowadzana profilaktycznie w dowolnym wymiarze. Dotyczy to szczególnie żelaza, którego nadmiar jest szkodliwy, oraz witaminy D, przyjmowanej niekiedy w ilościach znacznie przekraczających uzasadnione.

Zakres badań ustala lekarz na podstawie zgłaszanych dolegliwości i dotychczasowych wyników. Podczas konsultacji zdalnej możliwe jest wystawienie skierowania na badania laboratoryjne, jeżeli lekarz uzna je za zasadne.

Zasady przyjmowania leku względem posiłków

Wchłanianie lewotyroksyny zależy od warunków w przewodzie pokarmowym, dlatego lek przyjmuje się na czczo, z zachowaniem odstępu od posiłku, kawy oraz wymienionych wcześniej suplementów i leków. Szczegółowe zalecenia przekazuje lekarz, a informacje o sposobie stosowania zawiera ulotka konkretnego preparatu.

Najważniejsza z perspektywy nadzoru jest powtarzalność. Niestały sposób przyjmowania leku powoduje wahania wyników kontrolnych i skłania do niepotrzebnych modyfikacji leczenia, mimo że przyczyną nie jest niewłaściwa dawka, lecz zmienne wchłanianie.

Jeżeli zmienili Państwo zwyczaje żywieniowe, rozpoczęli suplementację lub włączyli nowy lek, prosimy zgłosić to podczas najbliższej kontroli, nawet jeżeli poprzedni wynik był prawidłowy.

Kiedy zasady żywieniowe warto omówić z lekarzem

Konsultacji wymaga sytuacja, w której planują Państwo dietę eliminacyjną, rozpoczęli suplementację kilku preparatów jednocześnie, doszło do istotnej zmiany masy ciała albo pojawiły się nowe dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Odrębnego omówienia wymagają ciąża i okres karmienia, ponieważ zapotrzebowanie na jod i inne składniki zmienia się wtedy istotnie, a decyzje podejmuje się z większą ostrożnością.

Podczas konsultacji zdalnej lekarz ocenia zasadność dalszej diagnostyki i kontynuacji leczenia. Jeżeli z przyczyn medycznych lub prawnych uzna to za niewłaściwe, poinformuje o powodach, a opłata podlega zwrotowi. Rzetelne informacje o profilaktyce i dokumentacji medycznej znajdą Państwo na pacjent.gov.pl.

Pytania pacjentów