receptclinic · Biblioteka

Niedoczynność tarczycy - objawy, które zgłaszają pacjenci i ich znaczenie kliniczne

Redakcja receptclinic - recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · 5 min czytania

Niedobór hormonów tarczycy rzadko ujawnia się jednym wyraźnym objawem. Poniżej przedstawiamy obraz kliniczny tak, jak układa się on w gabinecie: od dolegliwości najczęściej zgłaszanych, przez sygnały łatwe do przypisania innym przyczynom, po sytuacje wymagające pilnej oceny lekarskiej.

Dlaczego dolegliwości narastają miesiącami, zanim pacjent trafi do gabinetu

Niedobór hormonów tarczycy rozwija się zwykle powoli, przez wiele miesięcy. Tkanki stopniowo adaptują się do niższego stężenia hormonu, a pacjent przypisuje pogorszenie samopoczucia przemęczeniu, porze roku, obciążeniu zawodowemu lub wiekowi. W praktyce klinicznej pierwszą konsultację poprzedza często rok lub dłużej narastających dolegliwości, których nikt wcześniej nie zestawił ze sobą w jeden obraz.

Ma to dwie konsekwencje, o których warto, aby Państwo wiedzieli. Po pierwsze, pojedynczy objaw prawie nigdy nie prowadzi do rozpoznania, ponieważ każdy z osobna jest niespecyficzny. Po drugie, wartość diagnostyczną ma dopiero zestawienie kilku dolegliwości z różnych układów, występujących równolegle i utrzymujących się tygodniami. Dlatego w trakcie konsultacji lekarz pyta o rzeczy pozornie niepowiązane.

Prosimy więc, aby przygotowując się do rozmowy z lekarzem, spisali Państwo dolegliwości wraz z przybliżoną datą ich początku. Zapis chronologiczny jest w tej chorobie znacznie bardziej użyteczny niż ogólne stwierdzenie, że od dłuższego czasu czują się Państwo gorzej.

Dolegliwości ogólnoustrojowe zgłaszane najczęściej

Na pierwszym planie znajduje się zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku ani po przespanej nocy. Pacjenci opisują je jako brak napędu, a nie jako senność po wysiłku. Towarzyszy mu zwykle nietolerancja zimna, czyli marznięcie w warunkach, w których otoczenie czuje się komfortowo, oraz spowolnienie tempa codziennych czynności.

Do tego dołączają zaparcia, spowolnienie perystaltyki i uczucie pełności po niewielkich posiłkach. Częsta jest również chrypka lub zmiana barwy głosu, wynikająca z obrzęku śluzówek, oraz spowolnienie mowy. Osobno warto wymienić bóle mięśniowe, sztywność poranną i skurcze, ponieważ bywają one mylnie wiązane wyłącznie z przeciążeniem fizycznym.

Zmiana masy ciała rzadko bywa spektakularna. Typowo jest to przyrost kilku kilogramów w ciągu kilku miesięcy, w znacznej części wynikający z retencji wody, a nie z przyrostu tkanki tłuszczowej. Traktowanie masy ciała jako głównego wskaźnika czynności tarczycy prowadzi do błędnych wniosków w obie strony.

Skóra, włosy i paznokcie jako wczesny sygnał

Skóra staje się sucha, szorstka i chłodna, gorzej reaguje na nawilżanie. Charakterystyczne jest pogrubienie naskórka na łokciach i piętach oraz bladożółtawe zabarwienie powłok. U części pacjentów pojawia się obrzęk twarzy, najbardziej widoczny rano wokół powiek, który nie ustępuje po zmianie diety ani po ograniczeniu soli.

Włosy stają się łamliwe, tracą połysk i wypadają w sposób rozlany, a nie plackowato. Częstym, choć niedocenianym objawem jest przerzedzenie bocznej części brwi. Paznokcie łamią się i rozwarstwiają, wolniej odrastają.

Te zmiany mają wartość praktyczną, ponieważ są widoczne i możliwe do udokumentowania. Zdjęcia wykonane w odstępie kilku miesięcy bywają dla lekarza bardziej informatywne niż opis słowny, zwłaszcza gdy konsultacja odbywa się w formie zdalnej.

Objawy, które łatwo przypisać innym przyczynom

Zaburzenia miesiączkowania, obfite krwawienia oraz trudności z zajściem w ciążę bywają prowadzone wyłącznie ginekologicznie, mimo że u części pacjentek ich podłożem jest niedoczynność tarczycy. Podobnie podwyższone stężenie cholesterolu bywa leczone jako izolowane zaburzenie lipidowe, choć u chorych z niedoczynnością wynika ono ze spowolnienia metabolizmu lipoprotein.

Wolna czynność serca, obniżona tolerancja wysiłku oraz nadciśnienie rozkurczowe kierują diagnostykę w stronę kardiologii. Obniżenie nastroju, spowolnienie myślenia i osłabienie pamięci bywają rozpoznawane jako zaburzenia depresyjne. W obu tych sytuacjach ocena czynności tarczycy jest elementem podstawowego różnicowania, a nie badaniem dodatkowym.

Nie oznacza to, że tarczyca odpowiada za każdą z tych dolegliwości. Oznacza natomiast, że jej wykluczenie jest tanie, szybkie i pozwala uniknąć wieloletniego leczenia objawowego bez efektu.

Kiedy obraz kliniczny wymaga pilnej oceny

Istnieją sytuacje, w których nie należy czekać na termin planowej konsultacji. Należą do nich nasilona senność przechodząca w zaburzenia świadomości, znaczne spowolnienie czynności serca, wyraźna hipotermia, duszność oraz uogólnione obrzęki. Taki obraz wymaga pilnego kontaktu z lekarzem lub zgłoszenia się do izby przyjęć.

Pilnej oceny wymaga również szybko powiększający się guzek lub obrzęk szyi, chrypka utrzymująca się ponad trzy tygodnie bez infekcji, trudności w połykaniu oraz uczucie ucisku w obrębie szyi. Objawy te nie są typowe dla samej niedoczynności i wymagają odrębnej diagnostyki obrazowej.

U kobiet w ciąży oraz planujących ciążę każde podejrzenie zaburzeń czynności tarczycy powinno być oceniane bez zwłoki, ponieważ zapotrzebowanie na hormony zmienia się w tym okresie istotnie.

Co rozstrzyga rozpoznanie, a co je jedynie uprawdopodabnia

Rozpoznania nie stawia się na podstawie samych objawów. Podstawą jest ocena laboratoryjna czynności tarczycy, uzupełniona w uzasadnionych przypadkach o oznaczenie przeciwciał oraz badanie obrazowe. Wynik interpretuje się zawsze w kontekście obrazu klinicznego, przyjmowanych leków i chorób współistniejących, a nie w oderwaniu od nich.

Skierowanie na badania laboratoryjne można uzyskać również w ramach konsultacji zdalnej, jeżeli lekarz uzna to za uzasadnione po zebraniu wywiadu. Zakres zleconych oznaczeń zależy od zgłaszanych dolegliwości i od tego, czy leczą się Państwo już z innych powodów.

Prosimy pamiętać, że wynik pojedynczego oznaczenia bywa zaburzony przez ostrą infekcję, znaczny stres, niedawno przebyty zabieg lub część przyjmowanych preparatów. Z tego powodu w części sytuacji lekarz zaleca powtórzenie badania po kilku tygodniach, zamiast podejmować decyzję terapeutyczną natychmiast.

Nadzór nad leczeniem po jego rozpoczęciu

Leczenie substytucyjne opiera się na preparatach lewotyroksyny, które w Polsce wydawane są wyłącznie z przepisu lekarza. Dobór i modyfikacja dawki należą do lekarza prowadzącego i opierają się na wynikach kontrolnych oraz na obrazie klinicznym, a nie na samopoczuciu z pojedynczego dnia. Z tego powodu nie podajemy tu żadnych wartości dawek.

Kontrolę laboratoryjną wykonuje się po upływie kilku tygodni od włączenia lub zmiany leczenia, ponieważ wcześniejsze oznaczenie nie odzwierciedla jeszcze stanu równowagi. Po ustabilizowaniu leczenia kontrole prowadzi się rzadziej, w odstępach wyznaczonych przez lekarza, a częściej w ciąży, przy zmianie preparatu oraz przy dołączeniu innych leków.

W ramach konsultacji zdalnej lekarz ocenia zasadność kontynuacji dotychczasowego leczenia na podstawie dokumentacji, wyników i wywiadu. Jeżeli z przyczyn medycznych lub prawnych uzna, że dalsze prowadzenie leczenia wymaga osobistego zbadania pacjenta, poinformuje o tym, a opłata za konsultację podlega wówczas zwrotowi.

Jak przygotować się do konsultacji

Prosimy przygotować listę objawów wraz z datą ich pojawienia się, wyniki wcześniejszych badań tarczycy, choćby sprzed kilku lat, oraz aktualny spis wszystkich przyjmowanych leków i suplementów, w tym preparatów żelaza, wapnia i magnezu. Informacja o suplementacji jest istotna, ponieważ część preparatów wpływa na wchłanianie leku.

Warto również podać informacje o chorobach tarczycy w rodzinie, przebytych zabiegach w obrębie szyi, radioterapii okolicy głowy i szyi oraz o planach prokreacyjnych. Te dane realnie zmieniają postępowanie diagnostyczne.

Wystawione dokumenty, w tym skierowania i recepty, są dostępne w Internetowym Koncie Pacjenta na pacjent.gov.pl. Zasady funkcjonowania e-recepty i e-skierowania opisano również w serwisie ezdrowie.gov.pl.

Pytania pacjentów