receptclinic · Biblioteka

Choroba Hashimoto - co oznacza to rozpoznanie i jakie niesie konsekwencje

Redakcja receptclinic - recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · 4 min czytania

Rozpoznanie zapalenia tarczycy typu Hashimoto bywa odbierane jako informacja o chorobie przewlekłej wymagającej natychmiastowego leczenia. W praktyce klinicznej znaczenie tego rozpoznania jest bardziej zróżnicowane. Wyjaśniamy, co z niego wynika, a czego nie przesądza.

Co wynika z wyniku, który otrzymali Państwo z laboratorium

Dodatni wynik oznaczenia przeciwciał przeciwtarczycowych informuje o toczącym się procesie autoimmunologicznym w obrębie gruczołu. Nie mówi natomiast nic o tym, czy tarczyca pracuje prawidłowo w chwili wykonania badania, ani jak szybko ta czynność będzie się zmieniać. Są to dwie odrębne informacje i bywają mylone.

Z perspektywy klinicznej rozpoznanie ustala się na podstawie zestawienia trzech elementów: obecności przeciwciał, oceny czynności hormonalnej oraz obrazu gruczołu w badaniu ultrasonograficznym. Żaden z tych elementów samodzielnie nie wystarcza do podjęcia decyzji terapeutycznej.

Prosimy więc traktować wynik jako punkt wyjścia do rozmowy z lekarzem, a nie jako rozstrzygnięcie. Częstym błędem jest samodzielne rozpoczynanie suplementacji lub eliminacji pokarmowych bezpośrednio po odebraniu wyniku, przed jakąkolwiek oceną lekarską.

Mechanizm procesu autoimmunologicznego w ujęciu praktycznym

Układ odpornościowy rozpoznaje własne struktury gruczołu jako obce i prowadzi przewlekły naciek zapalny. Proces ten przebiega latami i stopniowo zmniejsza liczbę czynnych komórek pęcherzykowych. Dopóki rezerwa czynnościowa gruczołu jest zachowana, produkcja hormonów utrzymuje się na prawidłowym poziomie.

Konsekwencją takiego przebiegu jest to, że choroba przez długi czas nie daje objawów i nie wymaga leczenia farmakologicznego. Wymaga natomiast obserwacji, ponieważ moment wyczerpania rezerwy jest indywidualny i trudny do przewidzenia.

Proces autoimmunologiczny nie jest obecnie odwracalny za pomocą dostępnych metod. Celem postępowania jest utrzymanie prawidłowej gospodarki hormonalnej, a nie wyeliminowanie przeciwciał. Miano przeciwciał nie służy do monitorowania skuteczności leczenia i jego powtarzanie w tym celu nie ma uzasadnienia.

Kto choruje i dlaczego rozpoznanie częściej dotyczy kobiet

Choroba występuje kilkakrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn, a szczyt rozpoznań przypada na wiek średni. Istotne znaczenie ma obciążenie rodzinne, zarówno chorobami tarczycy, jak i innymi schorzeniami autoimmunologicznymi.

Do czynników modyfikujących przebieg zalicza się okres okołoporodowy, znaczne obciążenia zdrowotne oraz nadmierną podaż jodu. Nie oznacza to jednak, że pacjent odpowiada za wystąpienie choroby, ani że jej uniknięcie było możliwe przez zmianę stylu życia.

U mężczyzn rozpoznanie stawia się zwykle później i przy bardziej zaawansowanym obrazie, ponieważ dolegliwości rzadziej skłaniają ich do wykonania badań. Warto o tym pamiętać przy obciążeniu rodzinnym.

Przebieg naturalny: od równowagi hormonalnej do niedoczynności

Typowa sekwencja obejmuje wieloletni okres zachowanej równowagi hormonalnej, następnie okres subklinicznego odchylenia, a w dalszej kolejności jawną niedoczynność. U części pacjentów po drodze pojawia się przejściowa faza uwolnienia hormonów o obrazie nadczynności.

Tempo tej sekwencji jest indywidualne. U niektórych pacjentów pozostaje ona zatrzymana na pierwszym etapie przez całe życie. Z tego powodu odpowiedź na pytanie, czy będą Państwo wymagali leczenia, brzmi: zależy to od dynamiki wyników w kolejnych latach.

Właśnie dlatego kluczowe znaczenie ma regularność kontroli, a nie ich intensywność. Sensowniej wykonywać zalecony zestaw badań w wyznaczonych odstępach niż wykonywać szerokie panele bez zlecenia i bez interpretacji.

Wskazania do leczenia i sytuacje uzasadniające obserwację

Leczenie substytucyjne włącza się przede wszystkim przy jawnej niedoczynności gruczołu. W odchyleniach subklinicznych decyzja jest zindywidualizowana i zależy od wielkości odchylenia, obecności objawów, wieku, chorób współistniejących oraz planów prokreacyjnych.

Odrębną kategorię stanowią kobiety w ciąży i planujące ciążę, u których próg podjęcia decyzji terapeutycznej jest niższy, a kontrola częstsza. W tej grupie postępowanie ustala się bez zwłoki.

Sama obecność przeciwciał przy prawidłowej czynności gruczołu nie stanowi wskazania do leczenia farmakologicznego. Włączenie leczenia w takiej sytuacji nie zatrzymuje procesu zapalnego, a naraża pacjenta na skutki niepotrzebnej terapii.

Przeciwwskazania i ostrożność w prowadzeniu terapii

Leczenie substytucyjne wymaga ostrożności u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, zaburzeniami rytmu, po zawale, a także u osób starszych. W tych grupach terapię prowadzi się z zachowaniem szczególnej ostrożności, pod kontrolą lekarza. Przeciwwskazaniem jest również nieleczona niewydolność kory nadnerczy.

Preparaty lewotyroksyny wydawane są w Polsce z przepisu lekarza. Dobór preparatu, ustalenie dawki i wszelkie jej zmiany należą wyłącznie do lekarza, dlatego w tym materiale nie znajdą Państwo żadnych wartości dawek ani schematów przeliczeniowych.

Nadmierna substytucja nie jest stanem obojętnym. Wiąże się z ryzykiem zaburzeń rytmu serca oraz niekorzystnym wpływem na tkankę kostną, zwłaszcza u kobiet po menopauzie. Z tego wynika zasada, że dawki nie zwiększa się samodzielnie w celu przyspieszenia poprawy samopoczucia.

Nadzór: co i w jakich odstępach podlega kontroli

Po włączeniu lub modyfikacji leczenia kontrolę laboratoryjną wykonuje się po upływie kilku tygodni, ponieważ wcześniejsze oznaczenie nie odzwierciedla jeszcze stanu równowagi. Po stabilizacji kontrole prowadzi się w odstępach wyznaczonych przez lekarza prowadzącego.

Ponownej oceny wymagają: zmiana preparatu, ciąża, istotna zmiana masy ciała, włączenie preparatów żelaza, wapnia lub inhibitorów pompy protonowej, a także pojawienie się nowych dolegliwości. Prosimy zgłaszać takie sytuacje, nawet jeśli poprzednia kontrola wypadła prawidłowo.

Podczas konsultacji zdalnej lekarz ocenia zasadność kontynuacji dotychczasowego leczenia na podstawie dokumentacji i wywiadu. Jeżeli z przyczyn medycznych lub prawnych uzna kontynuację w tym trybie za niewłaściwą, poinformuje o tym, a opłata za konsultację podlega wtedy zwrotowi.

Choroby współistniejące, o które lekarz zapyta

Zapalenie autoimmunologiczne tarczycy współwystępuje częściej z celiakią, cukrzycą typu 1, niedokrwistością złośliwą, bielactwem oraz z niewydolnością kory nadnerczy. Nie oznacza to, że wystąpią one u Państwa, lecz uzasadnia pytania lekarza wykraczające poza sam gruczoł.

Praktycznym wnioskiem jest to, że utrzymujące się dolegliwości mimo prawidłowych wyników czynności tarczycy powinny skłaniać do poszukiwania innej przyczyny, a nie do zwiększania dawki leku. Jest to jeden z częstszych błędów prowadzenia leczenia.

Aktualne informacje o dokumentacji medycznej, w tym o wystawionych receptach i skierowaniach, znajdą Państwo w Internetowym Koncie Pacjenta na pacjent.gov.pl.

Pytania pacjentów